"Hô biến” trái mướp khô thành hàng xuất khẩu

Với sức sáng tạo, Mr Mướp biến những trái mướp khô thành sản phẩm xanh, thân thiện môi trường và có giá trị xuất khẩu. Không chỉ thỏa sức của một Startup mà sức sáng tạo đã truyền cảm hứng, tạo việc làm, chắp cánh ước mơ cho bà con nông dân.

Bài toán cho làng mướp

Từ ký ức tuổi thơ, trái mướp không chỉ gắn với làng quê Việt Nam với món ăn thoảng hương thơm và sự khéo léo làm bông tắm hay rửa chén từ xơ mướp. Để dòng sản phẩm này thành công, “Mr Mướp” luôn xoay quanh bốn yếu tố chính: Tài nguyên bản địa, đặc tính sản phẩm, công năng - công dụng và giá thành ổn định, anh Đỗ Đăng Khoa, người đồng sáng lập và vận hành “Mr Mướp” nói cách tạo vùng nguyên liệu để hiện thực hóa ý tưởng.

Từ những nguyên liệu bản địa tưởng chừng sơ sài, Làng Mướp đang hình thành một chuỗi sản xuất tương đối hoàn chỉnh, từ khâu trồng mướp, thu gom, sơ chế đến chế tác thành phẩm phục vụ thị trường. Mỗi năm, làng tiêu thụ khoảng 2 triệu trái mướp khô.

Thay vì sản xuất tự phát như trước đây, nông dân khi tham gia vào Làng Mướp đều được ký kết hợp đồng bao tiêu và chuyển giao quy trình kỹ thuật. Anh liên kết với với 20 hộ nông dân để xây dựng vùng trồng lớn như: Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ để trồng mướp chuyên canh.

“Thu mua xơ mướp từ các nông hộ liên kết, đơn vị sản xuất hạt giống. Với nông hộ, mỗi hộ trồng 2-3 ha tuỳ thời điểm, có lúc họ trồng mướp, nhưng cũng luân canh trồng các sản phẩm khác. Về đơn vị thua mua hạt giống, mỗi năm họ trồng đến khoảng 80 hecta”, anh cho biết thêm: “Nông dân có thể hái trái tươi đi bán nếu được giá“. 

Xơ mướp sau khi qua quy trình xử lý của Làng Mướp đã bảo quản được lâu hơn. Nhờ đó mà nguồn nguyên liệu luôn được đảm bảo. Trung bình mỗi ha đất trồng mướp, nguyên liệu xơ mướp đủ để sản xuất 80.000 sản phẩm, thu nhập khoảng 120 triệu đồng cho mỗi vụ. 

Hành trình khởi nghiệp không thảm đỏ

Năm 2014, anh bắt đầu làm sản phẩm từ xơ mướp, đến năm 2017 thì tham gia cuộc thi khởi nghiệp của tỉnh Đồng Tháp. Từ đó, anh bắt đầu nhận được sự hỗ trợ và tham gia hệ sinh thái khởi nghiệp xanh. 

Đại dịch Covid 19 đã khiến con đường tới thành công chông chênh. Mr Mướp phải tạm dừng trong giai đoạn năm 2019 - 2020. Sau đại dịch, nhu cầu tiêu dùng quan tâm tới sức khỏe - dinh dưỡng nhiều hơn. Chuyển đổi xanh - tiêu dùng xanh- phát triển bền vững được quan tâm nhiều hơn.

Ý tưởng làm giàu giá trị từ nguyên liệu bản địa tưởng chừng sơ sài, thực ra là bước đi táo bạo bởi ai cũng nghĩ nguồn thu chỉ có thể giải bài toán xóa đói giảm nghèo, công việc thời vụ…anh Khoa nghĩ khác - làm khác, bằng cách liên kết với nông dân ở Đồng Tháp, An Giang... trồng mướp chuyên canh, thu mua xơ mướp và đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định, giá cả hợp lý từ hạt giống cho tới trái khô lấy xơ. Lợi ích từ xơ mướp đã đem lại công ăn việc làm cho nhiều gia đình nông dân.

Đến năm 2023, dự án “Kết nối con người với tự nhiên” giành giải Quán quân tại cuộc thi Dự án Khởi nghiệp Xanh, đưa thương hiệu “Mr Mướp” và Làng Mướp đến gần hơn với thị trường trong và ngoài nước. Truyền thông chính thống liên tục đưa tin giúp thương hiệu Làng Mướp được nhận diện rõ ràng. Qua đó đơn đặt hàng cũng tăng cao.

Tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, hội chợ triển lãm,...đã góp phần đưa các sản phẩm đến gần hơn với bạn bè quốc tế. Khách hàng nước ngoài tìm đến và trong một khoảng thời gian ngắn, công việc của Mr Mướp xoay chuyển sang hướng mới. Thị trường xuất khẩu chiếm ưu thế vì người tiêu dùng quốc tế quan tâm nhiều hơn đến sản phẩm xanh, thân thiện môi trường. 

Mặt hàng sản xuất chủ lực như đồ chơi thú cưng từ xơ mướp xuất khẩu sang Nhật Bản đã có thị trường ổn định, trong khi thị trường Hàn Quốc ưa chuộng các sản phẩm Spa. Nhận thấy tiềm năng từ nhu cầu đa dạng của khách hàng, Làng Mướp tiếp tục phát triển dây tẩy tế bào chết, bao tai tắm, dép đi trong nhà. Tất cả đều xuất khẩu ổn định sang Nhật Bản và Hàn Quốc. Những năm gần đây anh đã tiếp cận được thị trường Mỹ, cơ hội thị trường sẽ giúp anh mở rộng quy mô sản xuất hàng xuất khẩu giúp cho bà con nông dân có thu nhập ổn định hơn.

Bài học từ thị trường

Gần đây, đồng yên trượt giá, đơn hàng xuất sang Nhật Bản giảm nhẹ do sức mua người tiêu dùng Nhật Bản giảm. Do đó, anh Khoa Khoa đẩy mạnh xúc tiến thương mại tại Hàn Quốc và các nước châu Âu đồng thời kết nối-chào bán sản phẩm trên sàn thương mại điện tử Amazon.

Đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động tỷ giá, khả năng thanh toán bấp bênh… khiến anh nhận ra “Không nên bỏ quá nhiều trứng vào một rổ. Đồng nghĩa, cần phân bố thị trường hợp khác - phân tán rủi ro và tập trung nhiều hơn cho sản phẩm cao cấp. Mr Mướp thực sự bước vào nhóm các nhà cung cấp không chỉ là sản phẩm gia dụng mà đã bước vào nhóm sản phẩm mỹ nghệ từ hồi nào không hay.

Giá xuất khẩu có lợi hơn trong nước, một miếng xơ mướp chế tác đồ chơi thú cưng xuất khẩu sang thị trường Nhật có tỷ suất lợi nhuận gấp đôi trong nước. Dù thành công, nhưng anh Khoa không giấu được băn khoăn: “Nghịch lý là người tiêu dùng Việt Nam vẫn quen dùng đồ nhựa thay vì nguyên liệu tự nhiên. Thay đổi tư duy và thói quen không dễ dàng” , anh Khoa nói.

Nhớ lại những ngày tham gia chương trình khởi nghiệp xanh, chật vật trả lời những câu hỏi hóc búa của Ban giám khảo về nguồn nhân lực, tài chính và bán hàng cho ai, ở đâu, giá nào…Anh Khoa thú thật, lúc đó chân dung khách hàng tiềm năng rất mù mờ. Sau khi đạt giải thưởng, điều anh tâm đắc là những bài học cam go từ cuộc thi có thể áp dụng ngay. Kiến thức lớn lên từ sự va chạm thực tế, nhờ phương pháp đánh giá trận địa, kinh nghiệm thực chiến được các chuyên gia nhắc nhỡ đã giúp anh tự tin hơn. 

Trở lại thị trường trong nước. Mẫu mã sản phẩm cũng tăng theo thời gian, ước tính đến nay đã hơn 60 mẫu sản phẩm. Với mỗi ha trồng mướp, mô hình có thể tạo ra khoảng 80.000 sản phẩm và mang lại lợi nhuận trung bình gần 120 triệu đồng cho một vụ.  

“Mới đây, vừa đưa xơ mướp với vài chục sản phẩm lên sàn thương mại điện tử đã nhận được về những tính hiệu tích cực từ khách hàng, đối tác” anh Khoa cho biết.

Làng Mướp sẽ tiếp tục hợp tác với nông dân ở Đồng Tháp, An Giang, Bình Phước, Đồng Nai… Để mở rộng vùng trồng với tổng diện tích lên đến 30 ha, qua đó cũng xây dựng được chuỗi cung ứng bền vững. 

Không dừng lại ở hành trình “hô biến” trái mướp khô thành sản phẩm xanh. Mà mới đây Mr Mướp còn sáng tạo khi kết hợp thêm nhiều phụ phẩm nông nghiệp như vỏ bắp ngô, hạt mè,...để tạo nên những mẫu hoa khô và vật phẩm trang trí độc đáo. Mỗi sản phẩm đều mang hơi thở của vùng nông thôn Việt Nam. Vì vậy mà cũng nhanh chóng chinh phục trái tim khách hàng quốc tế ngay từ khi cho ra mắt thị trường. Trung bình mỗi tháng, cơ sở của anh đưa ra thị trường từ 30.000 đến 40.000 sản phẩm; trong đó 90% phục vụ xuất khẩu, còn 10% dành cho khách hàng nội địa. 

Làng Mướp đang tiếp tục hành trình đổi mới khi phát triển loại miếng xốp có khả năng thấm hút dầu và vi nhựa. Một giải pháp nhằm xử lý nước thải bền vững cho các ngành công nghiệp. Mở ra một hướng đi mới cho các sản phẩm xanh ứng dụng công nghệ.

Song song đó, những giá trị đã tạo dựng từ trái mướp khô, anh Khoa cùng Làng Mướp đã nhìn thấy được tiềm năng lớn từ loại nông sản này. Từ đó, đội ngũ bắt tay vào nghiên cứu quy trình ép hạt mướp để tạo ra dầu thô - một nguyên liệu giàu chất chống oxy hóa, vitamin E và dưỡng chất phù hợp cho ngành mỹ phẩm tự nhiên.

Khi hệ thống công nghệ ép dầu được hoàn thiện, dầu mướp đã  cho ra mắt thị trường vào đầu năm 2025. Song song đó là việc khảo sát trải nghiệm của người tiêu dùng. “Trước mắt, chúng tôi sẽ hợp tác với các đối tác Hàn Quốc chuyên về mỹ phẩm để học hỏi thêm kinh nghiệm và chuẩn hóa sản phẩm”, anh Khoa nói về tương lai.

Biến nguyên liệu giản dị, thậm chí vị thế hàng hóa rất thấp trở thành sản phẩm có sức cạnh tranh, tiên phong xây dựng vùng trồng, mua lại nguyên liệu đúng chuẩn, dẫn dắt nông dân phát triển hàng hóa thân thiện môi trường, tạo việc làm cho địa phương, góp phần phát triển cộng đồng với ý thức trách nhiệm xã hội…Với chừng ấy công việc đã làm của một Start Up, anh Khoa không chỉ xây dựng nền tảng vững chắc cho chính mình mà còn chung tay chăm lo cho cộng đồng - minh chứng cho tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên vươn mình.

Xuân Như

(K.17 Khoa Ngoại ngữ, XHVN & Truyền thông Trường Đại học Tây Đô)