Lễ tắm Bà Chúa Xứ Núi Sam - Nghi thức tâm linh thu hút hàng nghìn người chiêm bái

(NSMT) - Lễ tắm Bà (còn gọi là lễ mộc dục) là một trong những nghi thức truyền thống quan trọng trong chuỗi hoạt động của Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam với chủ đề “Linh khí Núi Sam”, diễn ra tại Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam (phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang).

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam năm nay diễn ra từ ngày 6 đến 8/6 (nhằm ngày 21 đến 23/4 âm lịch). Trong đó, ngày 6/6 diễn ra lễ khai hội, ngày 7/6 tổ chức lễ phục hiện rước tượng Bà Chúa Xứ Núi Sam và đêm 8/6 rạng sáng 9/6 là nghi thức tắm Bà - một trong những nghi lễ quan trọng và linh thiêng nhất của lễ hội.

Ngay từ sáng sớm ngày 8/6, gần 100 người dân làm công quả đã có mặt tại Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam để chuẩn bị nước tắm Bà. Theo truyền thống, nước tắm được nấu từ 9 loại hoa thơm thanh khiết gồm huệ trắng, huệ đỏ, cúc vàng, sen, hồng, lài, đồng tiền, phượng và điệp. Các tình nguyện viên cẩn thận lựa chọn từng bông hoa tươi nhất, nhặt sạch cánh và loại bỏ những bông không đạt yêu cầu.

Ba chiếc nồi đồng lớn được lau chùi sạch sẽ trước khi nhóm lửa. Trong ánh lửa bập bùng, các thành viên Ban Quản trị và người dân thay phiên nhau canh giữ, điều chỉnh nhiệt độ liên tục để các loại hoa và thảo mộc tiết hết tinh chất. Khi nước bắt đầu sôi, hương thơm của trầm hương và các loại hoa lan tỏa khắp khuôn viên miếu, tạo nên không gian linh thiêng và trang trọng.

Sau nhiều giờ đun nấu, nước được lọc qua nhiều lớp vải để loại bỏ hoàn toàn cặn thảo mộc, bảo đảm độ trong suốt và tinh khiết. Những bình nước sau đó được đóng nắp cẩn thận, đưa vào khu vực để chờ đến thời khắc diễn ra nghi thức tắm Bà.

Nghi lễ tắm Bà được cử hành trang trọng tại Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam. Đây là một trong những nghi thức chính của Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh vào cuối năm 2024. Trước thời điểm diễn ra nghi lễ, lãnh đạo tỉnh An Giang, đại diện các sở, ngành, chính quyền địa phương, Ban Quản trị Lăng miếu Núi Sam cùng các bô lão đã thực hiện nghi thức nguyện hương, dâng trà và dâng rượu.

Đúng 23 giờ, ngày 8/5 (nhằm ngày 23/4 âm lịch), lãnh đạo tỉnh An Giang, phường Vĩnh Tế, các cơ quan, ban, ngành, Ban Quản trị Lăng miếu núi Sam, ban lễ, tổ tắm Bà, các bô lão… tiến hành nghi thức nguyện hương, dâng trà, rượu. Đúng 0 giờ, ngày 9/5 (nhằm 24/4 âm lịch), bức màn nhung đỏ được kéo ngang bệ thờ, che kín khu vực đặt tượng.

Tổ tắm Bà gồm chín người phụ nữ sẽ dùng khăn mới của Ban tế lễ và khăn của khách thập phương dâng cúng được thấm nước nấu bằng chín loại hoa thơm tinh khiết, vắt khô rồi lau lên cốt tượng. Sau đó là khoác lên cốt tượng bộ áo và mão mới, trang sức đẹp, quý giá. Hoàn thành nghi thức tắm Bà xong thì tấm màn nhung đỏ được kéo ra và lúc này mọi người vào lễ Bà trong không khí trang nghiêm, phấn khởi khi được diện kiến Bà vào thời khắc này và gửi gắm niềm tin, ước nguyện của mình đến Thánh Mẫu.

Sau khi hoàn tất nghi thức tắm, tượng Bà được thay áo, mão, giày cùng các trang sức mới. Đến gần 1 giờ sáng ngày 9/6, bức màn nhung được mở ra để người dân và du khách vào chiêm bái, dâng hương và cầu nguyện.

Lễ Tắm Bà không chỉ là nghi thức tắm rửa, thay y áo mới cho tượng Bà mà còn là dịp để người dân thể hiện lòng thành với vị thần, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, gia đạo bình an. Công tác chuẩn bị kỹ lưỡng và trang nghiêm góp phần bảo tồn và phát huy nét đẹp văn hóa - tâm linh độc đáo của người dân Nam Bộ.

Bà Nguyễn Thị Ánh Vương - Đội trưởng Đội thờ tự, Tổ trưởng Tổ tắm Bà chia sẻ: "Được có cơ duyên phụng sự tại Miếu Bà Chúa Xứ Thánh Mẫu là niềm hạnh phúc và vinh dự rất lớn đối với tôi. Vì vậy, khi được giao trọng trách làm Tổ trưởng Tổ tắm Bà, tôi luôn ý thức sâu sắc về trách nhiệm của mình và cố gắng thực hiện mọi nghi thức với tất cả sự thành tâm, cẩn trọng. Mỗi thành viên trong tổ đều phải tập trung cao độ, thực hiện từng thao tác thật nhẹ nhàng, tỉ mỉ và trang nghiêm. Đối với chúng tôi, đây không đơn thuần là việc tắm tượng Bà mà còn là cách thể hiện lòng tôn kính đối với đấng linh thiêng mà người dân Nam Bộ luôn thành tâm ngưỡng vọng.

Trong khoảnh khắc được trực tiếp thực hiện nghi thức, khi đôi tay chạm vào tượng Bà, tôi luôn gửi gắm những lời nguyện cầu bình an, mong Bà phù hộ cho bản thân, gia đình và cộng đồng được mạnh khỏe, hạnh phúc, quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Đó là cảm xúc rất thiêng liêng và khó có thể diễn tả hết bằng lời."

Tham gia các hoạt động tại lễ hội, ca sĩ Nhật Kim Anh chia sẻ: "Được đồng hành cùng Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam năm nay là niềm vinh dự và hạnh phúc rất lớn đối với tôi. Không chỉ tham gia biểu diễn trong chương trình nghệ thuật khai mạc, tôi còn có cơ hội góp mặt trong lễ phục hiện rước tượng Bà từ đỉnh Núi Sam với vai diễn Bà Châu Thị Tế, phu nhân của danh thần Thoại Ngọc Hầu. Đây là một trải nghiệm đặc biệt, giúp tôi hiểu thêm về lịch sử, văn hóa và những giá trị tâm linh thiêng liêng gắn liền với Bà Chúa Xứ.

Trong những ngày diễn ra lễ hội, tôi cảm nhận được không khí trang nghiêm, thành kính của hàng vạn người dân và du khách thập phương khi về chiêm bái, dâng hương. Điều đó khiến tôi càng thêm trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống mà cha ông đã gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tôi mong rằng Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam sẽ tiếp tục được bảo tồn, phát huy, trở thành điểm đến văn hóa, tâm linh đặc sắc của cả nước, đồng thời góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp về lòng biết ơn, sự hướng thiện và tinh thần đoàn kết trong cộng đồng. Với riêng tôi, được góp một phần nhỏ công sức trong các hoạt động của lễ hội là niềm tự hào và là kỷ niệm đẹp sẽ luôn được trân trọng.

Bên cạnh niềm vinh dự khi tham gia các hoạt động nghệ thuật và nghi thức phục hiện tại Lễ hội, tôi còn đặc biệt xúc động, vinh dự, hoan hỉ và biết ơn khi cùng Y áo mão Lâm Lâm và em Thanh Hiếu có cơ duyên được góp một phần tâm sức để thực hiện và dâng chiếc mão mới lên Bà Chúa Xứ trong mùa lễ hội năm nay."

Bà Trần Thị Thu Nga, du khách đến từ Đà Nẵng chia sẻ: "Đây là lần đầu tiên tôi được trực tiếp tham dự nghi thức tắm Bà Chúa Xứ Núi Sam. Không khí tại miếu rất trang nghiêm và linh thiêng, khiến tôi cảm nhận rõ nét giá trị văn hóa tâm linh đặc sắc của người dân Nam Bộ. Điều làm tôi ấn tượng nhất là sự chuẩn bị rất công phu của Ban Quản trị và người dân, từ việc chuẩn bị hoa thơm, thảo mộc đến tổ chức các nghi thức một cách bài bản, trang trọng. Dù lượng khách rất đông nhưng mọi hoạt động đều diễn ra trật tự và thành kính.

Được tận mắt chứng kiến nghi thức tắm Bà và dâng hương sau khi lễ hoàn tất là một trải nghiệm rất ý nghĩa đối với tôi. Tôi cầu mong cho gia đình luôn mạnh khỏe, bình an và công việc thuận lợi. Chắc chắn tôi sẽ quay trở lại Núi Sam trong những mùa lễ hội tiếp theo."

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam là lễ hội dân gian truyền thống độc đáo của Việt Nam nói chung và An Giang nói riêng. Lễ hội chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc, khát vọng của cộng đồng hướng đến những điều tốt đẹp trong cuộc sống. Lễ hội còn mang tính cộng đồng cao, thể hiện sự sáng tạo và được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Lễ hội đã trở thành hoạt động văn hóa du lịch, tôn vinh di sản, quảng bá hình ảnh vùng đất, con người An Giang đến người dân, du khách trong và ngoài nước.