Ngư dân Cần Thơ náo nức đón mừng Lễ hội Nghinh Ông

Để bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, từ ngày 3 – 9/5/2026, TP. Cần Thơ sẽ tổ chức Lễ hội Nghinh Ông năm 2026 tại cửa biển Trần Đề (xã Trần Đề) với nhiều sự kiện hấp dẫn, hứa hẹn sẽ mang đến cho du khách nhiều điều thú vị…

Ông Hồ Quang Đại, Chủ tịch UBND xã Trần Đề (TP. Cần Thơ) cho biết địa phương đã ban hành kế hoạch tổ chức Lễ hội Nghinh Ông xã Trần Đề năm 2026. Đây là một trong 2 lễ hội được UBND tỉnh Sóc Trăng (cũ) phê duyệt Đề án bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia giai đoạn 2023 – 2028. Năm 2019, Lễ hội Nghinh Ông ở Trần Đề được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngoài Lễ hội Nghinh Ông xã Trần Đề, Di sản còn lại là Nghệ thuật Rô Băm của người Khmer.

Theo ông Hồ Quang Đại, Lễ hội năm nay, xã Trần Đề không chỉ xác định việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của người dân địa phương mà còn thông qua Lễ hội để tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu hình ảnh về vùng đất và người dân Trần Đề, kích cầu thu hút khách du lịch, các nhà đầu tư phát triển du lịch trên địa bàn.

Đây cũng là dịp địa phương có cảng biển của cửa ngõ của TP. Cần Thơ tăng cường công tác quản lý Nhà nước về Lễ hội, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân xã Trần Đề; đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của công chúng tham gia bảo vệ và phát huy các giá trị tốt đẹp của Lễ hội truyền thống, thực hiện nếp sống văn minh khi tham gia Lễ hội.

Theo kế hoạch, phần Hội diễn ra từ 3 – 9/5, phần Lễ diễn ra từ 7 – 9/5 (21 – 23/3 âm lịch), tại Lăng Ông Nam Hải, trung tâm xã Trần Đề. Trong phần Hội, khởi đầu là Đại hội Thể dục Thể thao tại khu hành chính xã trong 2 ngày 3 – 4/5. Trong đó, các môn thi đấu là bóng đá, bóng chuyền, pickleball, bida, cờ tướng, cờ vua; trò chơi dân gian gồm là kéo co, nhảy bao (sân Lăng Ông Nam Hải), đua mong (khu du lịch sinh thái Mỏ Ó).

Đối với hội chợ xúc tiến thương mại (3 – 9/5), mục đích tổ chức hội chợ xúc tiến thương mại tập trung, phục vụ Nhân dân và du khách tham quan Lễ hội Nghinh Ông xã Trần Đề năm 2026; tạo điều kiện thuận lợi cho Nhân dân mua sắm hàng hóa tiêu dùng, ẩm thực, sản phẩm đặc trưng và các mặt hàng dân dụng thiết yếu trong dịp lễ hội; đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí của Nhân dân và du khách. Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và các mặt hàng đặc trưng của địa phương; tạo điều kiện cho các hộ sản xuất, kinh doanh mở rộng thị trường tiêu thụ trong dịp lễ hội. Góp phần tạo không khí vui tươi, phấn khởi, lành mạnh trong Nhân dân; bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với các hoạt động văn hóa – xã hội, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân. Ngoài hoạt động mua bán hàng hóa, hội chợ bố trí khu vực tổ chức các trò chơi dành cho trẻ em (trò chơi dân gian, trò chơi giải trí phù hợp lứa tuổi), góp phần tạo không khí vui tươi, thu hút người dân và du khách tham gia. 

Dự kiến có khoảng 50 gian hàng bố trí trên đường Võ Thị Sáu do Phòng Kinh tế Trần Đề thực hiện. Sân khẩu trên tuyến đường này vào mỗi tối có chương trình nghệ thuật phục vụ khách tham quan. Trong thời gian này, tại Trần Đề còn diễn ra Triển lãm ảnh “Thành tựu phát triển kinh tế, xã hội xã Trần Đề - Lễ hội Nghinh Ông Nam kỳ xưa” tại khuôn viên Lăng Ông Nam Hải, do Bảo tàng thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cần Thơ chủ trì. Bên cạnh đó còn có cuộc thi ảnh với chủ đề “Nét đẹp Trần Đề - Lễ hội Nghinh Ông”. Thời gian trao giải dự kiến tháng 6/2026, tại UBND xã Trần Đề.

Trong phần Lễ, Lễ thỉnh Ông chính thức diễn ra sáng 7/5, tại Lăng Ông Nam Hải. Ngoài 3 tàu thực hiện nghi thức do Ban Trị sự Lăng Ông thực hiện, buổi lễ sẽ có khoảng 100 tàu của ngư dân. Sau khi thỉnh Ông từ cửa biển Trần Đề về, tại sân lễ tiếp tục diễn ra nghi thức thỉnh Ông (thỉnh ông, thỉnh bà, thỉnh tổ) và dâng lễ, dâng hương. Sau lễ cúng tại sân Lăng Ông Nam Hải vào sáng 7/5, buổi tối có chương trình nghệ thuật biểu diễn Xoay chầu Xoay chầu (hay múa xoay chầu, là nghi thức văn hóa dân gian mang đậm bản sắc vùng biển, thường diễn ra tại Lăng Ông Nam Hải) và chương trình cải lương phục vụ người dân, du khách…

Tục thờ cá Ông luôn gắn liền với đời sống tâm linh, tín ngưỡng của những người dân sống với nghề biển Việt Nam. Tại Cần Thơ, Lăng Ông Nam Hải ở ấp Cảng, xã Trần Đề là địa chỉ được đông đảo người dân địa phương và khắp nơi biết đến. Tại đây, Lễ hội Nghinh Ông là một tín ngưỡng dân gian được phổ biến, trao truyền qua các thế hệ ngư dân miền biển. Lễ hội có ý nghĩa cầu cho quốc thái dân an, biển lặng, gió hòa, ngư dân vượt qua sự khắc nghiệt của thiên tai khi hành nghề trên biển, đánh bắt được nhiều tôm cá, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Di tích lịch sử văn hóa Lăng Ông Nam Hải tọa lạc tại ấp Đầu Giồng, xã Trần Đề, (TP. Cần Thơ). Nơi đây, người dân địa phương hương khói, phụng thờ cá Ông thể hiện sự biết ơn với thiên nhiên, cũng như bày tỏ tấm lòng với các bậc tiền hiền, hậu hiền có công với quê hương, đất nước.Một ngư dân ở ấp Cảng cho biết: “Trong tín ngưỡng của những người dân sống với nghề biển thì cá Ông phù hộ cho những chuyến ra khơi trúng mùa tôm cá. Khi ra biển, gặp trời giông bão, người bị nạn thành tâm khẩn cầu thì có cá Ông đến cứu nạn vào bờ bình an. Chính vì niềm tin cá Ông như thần linh và do cá Ông được triều đình phong thần nên nghi thức người Kinh thờ cúng cá Ông cũng trang trọng tương tự như thờ cúng thần Thành Hoàng trong đình vậy. Ở Trần Đề, Lăng Ông Nam Hải được xem là địa chỉ tâm linh của ngư dân, gắn với Lăng Ông là Lễ hội Nghinh Ông đã được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia”.

Từ khi thành lập đến nay, Lăng Ông Nam Hải đã trải qua 6 lần trùng tu, sửa chữa. Tổng diện tích Lăng Ông Nam Hải rộng 3.492 mét vuông. Cổng Lăng Ông quay về hướng Tây Bắc, phần mái của cửa chính giữa lớn trang trí cặp tượng điêu khắc Lưỡng Long Chầu Nguyệt, hai hàng cột giữa cổng được khắc hai hàng chữ nổi trang trọng “Nam Hải mộ trì bá tánh hưởng an cư - Việt Nam độc lập nhân dân đồng lạc nghiệp” với ý nghĩa thần Nam Hải cá Ông phù hộ cho người lập nghiệp thành công, có cuộc sống bình an và ấm no.

Kiến trúc bên trong Lăng Ông Nam Hải gồm có 3 gian: gian giữa chính điện lăng thờ Ông Nam Hải, cột được điêu khắc nghệ thuật hình rồng. Trên bàn thờ, phía sau lư hương là sọ cá Ông và các xương nhỏ được đặt trang trọng trong hộp kính, lót tấm vải đỏ cùng với bức ảnh cá Ông. Ngoài ra, còn có hình ảnh một cây đao được đặt hai bên ngay sau sọ cá Ông, tượng trưng cho cá Đao - loài cá lớn luôn bảo vệ và hộ tống cá Ông đến nơi an toàn, dân gian gọi là cá Đao phò cá Ông. Mô hình những chiếc thuyền đã được các nghệ nhân làm nên để mô phỏng những chiếc thuyền ra biển gặp nạn và được cá Ông cứu sống. Bên phải là thờ Tiên sư, ông tổ của nghề biển và cả trên bờ, bên trái thờ Tiền hiền, Hậu hiền, hai bên của gian trước thờ Tả Ban và Hữu Ban. Trong gian thờ còn có tủ trang phục phục vụ cho Lễ hội Nghinh Ông và trên cột chính có treo tấm bằng công nhận Lễ hội Nghinh Ông là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Quyết định số 446/QĐ-BVHTTDL, ngày 29/01/2019). Hiện nay, Lăng Ông Nam Hải đang lưu giữ 10 bộ xương cá Ông lớn, nhỏ (bộ xương Ông lớn đem về Bãi Giá năm 1954, các bộ xương Ông nhỏ đem vào thờ năm 2000, 2001).

Trong lăng còn có 2 gian cổ miếu thờ Bà Chúa Vạn Ban và gian thờ Bà Thủy Tề nằm liền kề. Hai bà chúa này được cúng hằng năm vào ngày 25 tháng 2 âm lịch, thể hiện lòng thành kính của ngư dân, mong bà giúp đỡ người dân đi biển gặp nhiều may mắn. Trong khuôn viên của lăng có bức tượng Bà Mẹ Nam Hải, trang nghiêm đứng nhìn về hướng Nam được xây dựng vào năm 2007 và tổ chức cúng vào ngày 19/10 âm lịch hằng năm và những ngôi miếu nhỏ thờ Thần Tài, Thổ Địa.Đối diện với Lăng Ông là “vỏ ca” sân khấu để phục vụ Lễ hội Nghinh Ông, tổ chức các hội đờn ca tài tử, hát bội phục vụ nhu cầu vui chơi giải trí của người dân và du khách thập phương. Năm 2023, Lăng Ông Nam Hải xây dựng thêm gian nhà tiền sảnh trước gian thờ chính dùng để tiếp khách và là nơi tập trung mọi người chỉnh trang trang phục, chuẩn bị các nghi thức phục vụ cúng tế trong Lễ hội Nghinh Ông. Đầu năm 2024, từ nguồn kinh phí xã hội hóa, nhà vỏ ca được sửa chữa, nâng nền làm mới cho việc tổ chức lễ hội.

Lễ hội Nghinh Ông được xem là một lễ hội truyền thống của ngư dân vùng biển được tổ chức vào ngày 21 đến ngày 23 tháng 3 âm lịch tại vùng biển Kinh Ba, huyện Trần Đề. Vào ngày hội, các ghe thuyền được trang hoàng lộng lẫy cùng các vật cúng như heo quay, trái cây, nhang, đèn, xôi, gà… tập trung ra cửa biển làm lễ rước Ông vào. Trước và trong lễ hội, tại Lăng Ông còn tổ chức các đêm hát bội, các trò chơi dân gian, thi đấu thể thao sôi nổi thu hút đông đảo người tham gia.Gắn với nhiều sự kiện lịch sử Lăng Ông Nam Hải không chỉ là địa điểm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng dân gian của người dân trong vùng mà còn mang giá trị lịch sử văn hóa.

Theo lời kể của các vị cố cựu ở địa phương, cuối năm 1954 đầu năm 1955, Mỹ - Diệm mở cửa biển Bãi Giá. Từ đó, ngư dân tứ xứ từ Gò Công, Bến Tre, Tiền Giang, Trà Vinh đến đánh bắt thủy, hải sản và định cư. Huyện ủy phân công ông Lâm Bạc Hon (Tư Sơn) điều một số cán bộ cách mạng về vàm Bãi Giá hoạt động như: Lê Văn Tươi, Lê Văn Chắc và tổ chức các hội ái hữu, hội tương tế, vạn vần đổi công... để tạo điều kiện cho các cán bộ hòa thân vào địa bàn hoạt động chính trị. Do đó, đầu năm 1955, các Hội Lăng Ông Nam Hải thành lập tại vàm Bãi Giá và Lăng Ông được xây dựng.Ngày 20/7/1956, khi chính quyền Sài Gòn không thực hiện tổng tuyển cử thống nhất nước nhà theo Hiệp định Giơnevơ quy định, Huyện ủy chỉ đạo các chi bộ vận động quần chúng tham gia biểu tình với khoảng 500 người tham dự, trong đó có 13 đội viên xung kích của Đội Thiếu niên cứu quốc giương cờ, khẩu hiệu, tuần hành thị uy đến khu vực nhà thờ Bãi Giá. Cuộc biểu tình bị đàn áp, cán bộ chủ chốt của ta được điều lắng về địa phương khác, trong đó có những người trong Ban Trị sự Lăng Ông Nam Hải như các ông Lê Văn Chắc, Lê Văn Tươi, đồng thời tăng cường cán bộ, đảng viên từ nơi khác đến hoạt động.

Tháng 1/1962, lực lượng du kích xã Trung Bình và Lịch Hội Thượng tổ chức đốt cầu và phá lộ giao thông từ Lịch Hội Thượng đi Bãi Giá. Ban Trị sự Lăng Ông Nam Hải đã vận động nhân dân và các tiểu thương trong vùng đóng góp đảm phụ kháng chiến “nuôi quân để chống Mỹ cứu nước”. Được nhân dân đồng tình ủng hộ, nên số thu đảm phụ, lạc quyên đều đạt yêu cầu, lượng đóng góp có lúc lên đến hàng chục triệu đồng. Trong Ban Trị sự Lăng Ông Nam Hải lúc bấy giờ, phải kể đến những người yêu nước có khả năng tài chính và uy tín như các ông Ba Giỏi, Bảy Ngà, Tư Liễn, Năm Don, Bảy Đầy... Các tiền nhân này đối mặt với chính quyền địch, yêu cầu không bắt con em ngư dân đi lính, che chở bà con khi bị địch bố ráp, tuyên truyền, vận động binh sĩ, chống đôn quân, chống bắt lính…

Trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, đúng 3 giờ sáng ngày 30/4/1975, Chi bộ xã Trung Bình phát động quần chúng ở Mỏ Ó chia thành 2 mũi tấn công vào đồn bảo an ở đầu lộ Mỏ Ó và đồn bãi cát Mỏ Ó. Với sức mạnh của quần chúng áp đảo, hai đồn yếu khu ở đây buông súng đầu hàng vô điều kiện. Chiến thắng của nhân dân địa phương đã hòa vào niềm vui chung của toàn miền Nam.

Qua bao năm tháng chiến tranh bị bom đạn tàn phá cùng với việc hứng chịu các cơn bão lớn, sóng biển ập vào nhiều lần làm Lăng Ông bị hư hại. Điều trân quý là việc trùng tu, sửa chữa và tuyên truyền về ý nghĩa lịch sử - văn hóa, giá trị truyền thống cách mạng của Lăng Ông Nam Hải luôn được sự quan tâm gìn giữ của chính quyền, các tổ chức đoàn thể và nhân dân địa phương.Ghi nhận giá trị nổi bật, tiêu biểu về lịch sử, văn hóa của di tích này, ngày 15 tháng 10 năm 2024, Uỷ ban nhân dân tỉnh Sóc Trăng đã ban hành quyết định xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh đối với Lăng Ông Nam Hải.

Những năm qua, Trần Đề đã tập trung đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Trong đó, xã đã huy động các nguồn lực phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi và cơ sở hạ tầng phát triển nghề cá. Đến nay, đã được đầu tư xây dựng hoàn chỉnh cảng cá ở thị trấn Trần Đề (cũ), bến cá Mỏ Ó, khu tránh trú tàu thuyền, bến tàu cao tốc Trần Đề - Côn Đảo, quy hoạch và kêu gọi đầu tư khu trung tâm thương mại kinh tế biển, quy hoạch Cảng biển nước sâu Trần Đề…