Phục hiện nghi thức rước tượng Bà Chúa Xứ Núi Sam - Gìn giữ hồn cốt di sản văn hóa nhân loại

(NSMT) - Ban Tổ chức Lễ hội cấp quốc gia Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam vừa long trọng tổ chức lễ phục hiện nghi thức rước tượng Bà Chúa Xứ từ bệ đá nơi Bà ngự trên đỉnh Núi Sam về Miếu Bà dưới chân núi. Đây là một trong những nghi thức quan trọng và giàu ý nghĩa nhất trong chuỗi hoạt động của Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam năm 2026.

Đúng 15 giờ, nghi thức được tiến hành trong không khí trang nghiêm, thành kính với sự tham gia của đông đảo người dân, du khách thập phương và các đoàn hành hương. Nghi lễ bao gồm các phần: lễ khai thủy, lễ đăng sơn, lễ thỉnh Thánh Mẫu, lễ dâng hương tại Đài Liệt sĩ và đặc biệt là nghi thức di kiệu từ Đài Liệt sĩ lên đỉnh Núi Sam để phục hiện việc thỉnh tượng Bà xuống núi.

Theo truyền thuyết dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ, cách đây hơn 200 năm, khi vùng Núi Sam còn hoang sơ, người dân địa phương đã phát hiện một pho tượng cổ bằng đá sa thạch ngự trên đỉnh núi. Trong thời kỳ giặc ngoại xâm thường xuyên quấy nhiễu vùng biên giới, nhiều toán quân từng tìm cách khiêng pho tượng xuống núi nhưng đều bất thành.

Sau đó, người dân trong vùng mong muốn đưa tượng xuống chân núi để phụng thờ. Dù huy động nhiều thanh niên khỏe mạnh nhưng pho tượng vẫn không thể di chuyển. Khi các bô lão tổ chức cầu khấn, một bé gái bất ngờ được cho là nhận được điềm báo linh thiêng, truyền rằng chỉ cần chín cô gái đồng trinh mới có thể đưa tượng xuống núi.

Điều kỳ lạ là khi chín cô gái cùng khiêng tượng, pho tượng nhẹ nhàng được đưa xuống chân núi. Tuy nhiên, đến vị trí hiện nay của Miếu Bà, pho tượng bỗng trở nên nặng trĩu, không thể tiếp tục di chuyển. Người dân tin rằng Bà muốn chọn nơi đây để ngự nên đã lập miếu thờ. Từ ngôi miếu đơn sơ bằng tre lá thuở ban đầu, qua nhiều lần trùng tu, Miếu Bà Chúa Xứ ngày nay đã trở thành công trình kiến trúc tâm linh nổi tiếng của Nam Bộ.

Lễ phục hiện nghi thức rước tượng Bà không chỉ tái hiện truyền thuyết dân gian gắn với quá trình hình thành Miếu Bà mà còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa, tín ngưỡng lâu đời của cư dân vùng đất phương Nam. Tham gia nghi thức, nhiều người dân và du khách không giấu được niềm xúc động trước không khí linh thiêng của buổi lễ.

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam từ lâu đã trở thành lễ hội tín ngưỡng dân gian tiêu biểu của Nam Bộ, thu hút hàng triệu lượt khách hành hương mỗi năm. Cuối năm 2024, thực hành Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam đã được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là di sản văn hóa phi vật thể thứ 16 của Việt Nam được UNESCO công nhận và là di sản đầu tiên có chủ thể thực hành bao gồm cả cộng đồng dân tộc đa số và thiểu số.

Lễ hội là kết tinh của quá trình giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng người Việt, Khmer, Chăm và Hoa trong quá trình khai phá vùng đất Nam Bộ; đồng thời thể hiện tín ngưỡng thờ Mẫu đặc sắc cùng những giá trị nhân văn sâu sắc về khát vọng bình an, hạnh phúc và cuộc sống tốt đẹp.

Anh Trần Minh Hoàng, du khách đến từ tỉnh Cà Mau chia sẻ: “Nghi thức Thỉnh Bà Chúa Xứ Núi Sam xuống núi là một trải nghiệm vô cùng thiêng liêng và xúc động. Khi đoàn rước bắt đầu di chuyển từ nơi Bà ngự trên đỉnh núi, trong tiếng trống, tiếng chiêng và lời khấn nguyện trang nghiêm, tôi cảm nhận rõ niềm tin sâu sắc mà bao thế hệ người dân Nam Bộ dành cho Bà Chúa Xứ Núi Sam. Khoảnh khắc tượng Bà được cung thỉnh xuống núi khiến tôi thực sự bồi hồi.

Dòng người thành kính nối dài hướng về Bà Chúa Xứ Núi Sam với lòng biết ơn và những lời cầu nguyện cho quốc thái dân an, gia đình bình an, cuộc sống thuận hòa. Điều đặc biệt hơn cả là cảm nhận được sự gắn kết cộng đồng, nơi mọi người cùng hướng đến những giá trị tốt đẹp, lòng nhân ái và tinh thần hướng thiện."

Chia sẻ về cơ duyên thực hiện mão dâng Bà Chúa Xứ Núi Sam, Nhà thiết kế Lâm Lâm cho biết: "Tôi rất may mắn khi công việc hiện tại là thiết kế thời trang nên có một số kiến thức về tạo hình để vận dụng vào việc thực hiện mão dâng Bà Chúa Xứ Núi Sam. Đây là chiếc mão thứ hai tôi được tham gia thực hiện nên có thêm kinh nghiệm, đồng thời nhận được rất nhiều sự hỗ trợ từ Ban Quản lý và các cô chú đi trước trong việc đo đạc kích thước, lựa chọn màu sắc cũng như hoàn thiện từng chi tiết sao cho trang trọng, phù hợp với ý nghĩa tâm linh của lễ hội. Chiếc mão được thiết kế với hình tượng 9 con phụng, phần khung làm từ hợp kim mạ vàng kết hợp các loại đá xoàn cao cấp nhằm tạo độ sáng đẹp và bền lâu theo thời gian."

Đối với tôi, việc được thực hiện mão dâng Bà Chúa Xứ Núi Sam là một cơ duyên rất đặc biệt. Trước đây, tôi từng nguyện rằng nếu có người bốc trúng thăm thực hiện mão lễ thì mong sẽ có dịp được đồng hành cùng họ. Không ngờ năm nay chính tôi lại là người bốc trúng thăm. Tôi xem đây là sự may mắn và là cái duyên lành nên đã dốc hết tâm huyết, khả năng và kiến thức của mình để hoàn thành công việc một cách tốt nhất."

Ông Lê Văn Phước - Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, Trưởng Ban Tổ chức Lễ hội, cho biết việc tổ chức lễ hội nhằm tiếp tục thực hiện Chương trình hành động quốc gia về bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, đồng thời quảng bá những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của An Giang đến với bạn bè trong nước và quốc tế.

Theo ông Lê Văn Phước, An Giang là vùng đất giàu tiềm năng với bản sắc văn hóa đa dạng của các cộng đồng Kinh, Hoa, Chăm và Khmer. Hiện địa phương có 153 di tích được xếp hạng cùng nhiều di sản văn hóa phi vật thể quý giá, trong đó nổi bật là Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam vừa được UNESCO ghi danh.

“Đây là niềm vinh dự lớn lao của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân An Giang nói riêng, của cả nước nói chung; đồng thời đặt ra trách nhiệm quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản cho các thế hệ mai sau”, ông Lê Văn Phước nhấn mạnh.

Ông cũng khẳng định, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam giữ vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân Nam Bộ. Những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của lễ hội đã được cộng đồng gìn giữ, thực hành và trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên sức sống bền vững cho một di sản văn hóa mang tầm vóc nhân loại.