Cho người con cá không bằng chỉ người cách câu

Việc cho người khác một con cá có thể nuôi sống họ trong một ngày, nhưng dạy họ kỹ năng bắt cá có thể nuôi sống họ suốt đời.

Có câu chuyện rằng, trên bãi biển, có một thanh niên nhặt được một chiếc thuyền dột bị bỏ hoang, anh đem vá lại từng mảnh. Mỗi ngày anh đều hát vang những bài hát và ra khơi, ngay cả khi trở về với chiếc lưới rỗng, sau khi xuống thuyền, anh cũng sẽ nằm trên bãi cát tắm nắng và ca hát, mỗi ngày đều rất hạnh phúc.

Có một người bán cá sống trong một căn biệt thự ven biển, ngày nào anh ta cũng đi sớm về muộn, khi về đến nhà luôn bận rộn tính toán xem hôm nay lãi lỗ được bao nhiêu, suốt ngày cau mày; thỉnh thoảng nhìn biển và thời tiết, lo lắng về giá cá tăng giảm, ngày nào cũng cảm thấy nặng nề.

Nhìn thấy người đánh cá mỗi ngày đều vui vẻ như vậy, ông nghĩ: “Mình có nhiều cá thế mà mình không thể vui được, anh ta không bắt được con cá nào, sao tâm trạng anh ta lại vui vẻ như vậy?”. Để tìm hiểu nguyên nhân, người bán cá đã đặt một miếng vàng vào thuyền của người đánh cá.

Khi mặt trời lặn, người đánh cá quay trở lại thuyền, nhìn thấy miếng vàng này, anh vui mừng khôn xiết, lấy tay cân miếng vàng và ấp ủ mong muốn được thay chiếc thuyền thủng đã vá đi sửa lại nhiều lần bằng một chiếc thuyền lớn hơn để anh có một cuộc sống tốt hơn mỗi ngày, để mỗi ngày có thể đánh bắt được một thuyền cá, sau đó lại mua thuyền lớn hơn, thuê một vài ngư dân để giúp anh đánh cá; trong thời gian ngắn, anh sẽ trở thành người bán cá giàu có nhất ở bờ biển.

Người đánh cá suy nghĩ suốt đêm, và đêm đó anh quên hát. Người bán cá đứng bên ngoài quan sát đã hiểu được nguyên nhân khiến người đánh cá ngừng hát.

Từ đêm đó trở đi, người đánh cá đã bắt đầu mang nỗi lo lắng và không còn nghe thấy anh hát nữa. Anh ấy đã bán chiếc thuyền cũ, sử dụng miếng vàng đó và vay mượn một số tiền lớn, sau đó mua một con thuyền lớn hơn. Anh mang trên vai một khoản nợ lớn và sống trong áp lực mỗi ngày.

Nhiều năm sau, người đánh cá cũng trở thành người bán cá, sống trong biệt thự ven bờ, bận rộn đếm tiền, cau mày suốt ngày, ngày ngày nhìn biển và thời tiết, lo lắng về giá cá lên xuống. Anh có quá nhiều lo lắng, trong lòng anh không còn chút bình yên hay hạnh phúc nào nữa.

Một ngày nọ, một cơn lốc xoáy khiến một số chiếc thuyền cá của anh chạm vào rạn san hô gây thiệt hại nặng nề. Tâm trạng của người đánh cá rất tồi tệ, anh đi dạo trên bãi biển với vẻ mặt lo âu, nhưng lại gặp một người lang thang đang hát trên bãi biển. Điều này khiến anh nhớ lại những ngày tháng vô tư trước đây.

Anh hỏi người lang thang: “Ông chẳng có gì cả, sao ông có thể hạnh phúc như vậy?”. Người lang thang nói: “Sao có thể nói là không có gì? Tôi có bãi biển, ánh nắng mặt trời và sức khỏe, tôi cũng không phải lo lắng về thức ăn và quần áo”.

 Lúc này, anh trầm ngâm nhìn người lang thang hạnh phúc, nhưng anh không bao giờ có thể quay lại quá khứ vì anh không thể trở về bản chất thật của mình. Nhưng miếng vàng đó thực sự là gì, mà khiến một người đánh mất đi bản chất của mình, mất đi niềm vui, mất đi sự bình yên trong lòng một cách dễ dàng và trọn vẹn như vậy?

Có câu tục ngữ: “Cho người con cá không bằng chỉ người cách câu”.

Câu chuyện này làm tôi nhớ đến câu tục ngữ xưa: “Dạy người câu cá còn hơn dạy người ta câu cá”. Nhiều người hiểu câu nói này là: Việc cho người khác một con cá có thể nuôi sống họ trong một ngày, nhưng dạy họ kỹ năng bắt cá có thể nuôi sống họ suốt đời. Ở đây, “cá” được giải thích là việc cung cấp vật chất, trong khi “câu cá” được hiểu là kỹ năng có thể duy trì cuộc sống hoặc một trạng thái nhất định.

Nhưng sự khác biệt giữa vật chất và kỹ năng là gì? Kỹ năng cuối cùng sẽ được dùng để có được của cải vật chất, không thực sự khiến con người cảm thấy thỏa mãn mà ngược lại, vẻ bề ngoài vượt quá nhu cầu cuộc sống sẽ lấy đi sự tự do bên trong. Cũng giống như đời sống vật chất của hầu hết mọi người ngày nay đã tốt hơn trước rất nhiều nhưng sự giản dị, hạnh phúc ban đầu trong lòng họ đã dần phai nhạt.

Chỉ khi đầu óc tỉnh táo, bạn mới nhận ra được ý nghĩa sâu xa của người xưa ẩn chứa đằng sau câu tục ngữ này. Từ “ngư” trong tiếng Hán đồng âm với từ “dục”, nên ở đây con cá ở đây có thể đại diện cho sự ham muốn. Trong khi đó, “câu cá” là một phương pháp, cần có lưới, ngụ ý “luật pháp”, được sử dụng để trừng phạt cái ác và gột rửa những dục vọng thừa thãi của con người. Từ đó có thể thấy rõ, khi lòng người bị cám dỗ bởi ác quỷ bên ngoài, biển tâm hồn sẽ nổi lên những khao khát không ngừng, cuối cùng làm cho con thuyền cuộc sống này không thể chịu đựng được hoặc ẩn chứa nguy hiểm.

Làm sao chúng ta có thể hạnh phúc được?

Có thể thấy, hạnh phúc thực sự nằm ở cõi nội tâm hơn là khối lượng của cải vật chất. Vì vậy, chỉ khi dạy con người cách buông bỏ ham muốn vật chất thì họ mới nhận ra được tấm lòng chân thật, trong sáng và thực sự an lạc. Rất khó để thoát khỏi xiềng xích của ham muốn nếu chỉ dựa vào khả năng của con người, dù trong lòng biết rõ nhưng thường thì bạn không thể tự mình làm được.  

Trong suốt các thời đại, mọi người đều đi tìm kiếm, nhưng có bao nhiêu người trong số họ tìm thấy được điều mình thực sự mong muốn trong lòng? Như Lão Tử đã nói trong Đạo Đức Kinh: “Đạo, khả Đạo, phi thường Đạo”. Trong thế giới đầy rắc rối này, đừng bỏ lỡ cơ hội tiếp xúc với đại Đạo chân chính.