Thực trạng béo phì trong thai kì và giải pháp phòng ngừa

(NSMT) - Béo phì là vấn đề sức khỏe thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tình trạng này cũng thường xuyên bị bỏ sót hoặc phớt lờ do thiếu hụt các phương pháp điều trị cụ thể. Việc làm này không chỉ gây nguy cơ đáng kể cho phụ nữ trong thai kỳ và sau khi sinh, béo phì còn có tác động kéo dài đến sức khỏe, cần được nhận thức và điều trị kịp thời.

Béo phì là tình trạng mà cơ thể tích tụ quá nhiều mỡ, gây ảnh hưởng không chỉ đến sức khỏe mà còn tới chất lượng cuộc sống của con người. Đối với phụ nữ mang thai, béo phì có thể tạo ra nhiều vấn đề và nguy cơ cho cả mẹ và thai nhi. Tỷ lệ béo phì trên thế giới tăng đáng kể và tình trạng này được Tổ chức Y tế Thế giới xem là “dịch bệnh toàn cầu”, có ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Vào năm 2014, ước tính trên thế giới có khoảng 38.9 triệu sản phụ thừa cân béo phì, trong đó có 14.6 triệu sản phụ bị béo phì. Khảo sát sức khỏe và dinh dưỡng Quốc gia đã ghi nhận sự tăng tỷ lệ béo phì xảy ra trong nhóm phụ nữ từ 20 - 39 tuổi, tăng từ 29,8% vào năm 2001 - 2002 lên 39,7% vào năm 2017 - 2018. Trong số phụ nữ có thai vào năm 2020, chỉ có 2 trong 5 phụ nữ có chỉ số BMI trong khoảng bình thường khi bước vào thai kỳ, trong khi 26,7% bị thừa cân và 29,5% bị béo phì. 

Đã có các phương pháp dựa trên bằng chứng khoa học để quản lý béo phì của mẹ bầu bằng dinh dưỡng, hành vi và phẫu thuật. Lý tưởng nhất là các phương pháp quản lý này nên được áp dụng trước khi mang thai và tiếp tục sau khi sinh, là một phần của chăm sóc dài hạn, nhằm đảm bảo kết quả tốt nhất cho mẹ bầu và thai nhi để phòng ngừa các biến chứng nghiêm trọng:

Giảm cân trước khi mang thai

Giảm cân trước khi mang thai là cách tốt nhất để tránh nguy cơ mắc các vấn đề do béo phì gây ra. Ngay cả khi chỉ giảm một lượng nhỏ cân nặng (5 - 7% trọng lượng hiện tại) cũng sẽ cải thiện đáng kể sức khỏe tổng thể của bạn và chuẩn bị tốt hơn cho một thai kỳ khỏe mạnh. Chuyên gia khuyến cáo nên giảm từ 5kg - 7kg để đảm bảo an toàn cho sản phụ và thai nhi.

Chế độ ăn uống

Tùy theo điều kiện thực tế, mẹ bầu cũng có thể tham khảo một số cách như sau: ưu tiên lựa chọn thực phẩm lành mạnh, trong đó, trái cây tươi và rau quả là món ăn nhẹ tốt, chứa đầy vitamin và ít calo và chất béo. Ngoài ra, mẹ bầu nên tham khảo dung nạp thêm các loại thực phẩm làm từ ngũ cốc nguyên hạt như: bánh mì, bánh quy giòn và ngũ cốc nguyên hạt.

Đồng thời, việc chọn sữa cho mẹ bầu cũng nên tham khảo qua ý kiến của bác sĩ, nên chọn các sản phẩm sữa đã giảm chất béo và cần ít nhất 4 phần sữa mỗi ngày. Lưu ý, mẹ bầu cần tránh dung nạp đồ ăn vặt và đồ ngọt, nước uống có ga, cồn,... và một số loại thực phẩm không mang lại chất dinh dưỡng cho mẹ và bé.

Vận động thường xuyên

Nên tập thể dục thường xuyên, với các hướng dẫn lâm sàng đề xuất 150 phút mỗi tuần hoặc 20 đến 30 phút mỗi ngày tập thể dục cường độ vừa phải. Vì khi vận động, mẹ bầu sẽ tránh được việc thai nhi có trọng lượng quá lớn dẫn đến nguy cơ khó sinh hay phải sinh mổ.

Mẹ bầu có thể tham khảo một số môn thể thao thích hợp để tập luyện như: yoga, bơi lội, gym, Pilates, đi bộ... giúp việc lưu thông tuần hoàn máu diễn ra tốt hơn, tăng cường mức độ hoạt động của cơ bụng, giảm thiểu được tình trạng béo phì khi mang thai. Nhờ vào đó mà khả năng chịu đau của thai phụ cao hơn, sinh em bé dễ dàng và rút ngắn thời gian. 

Thay đổi hành vi

Những phụ nữ mang thai lần đầu sẽ dễ gặp căng thẳng hơn, đặc biệt ở giai đoạn cuối của thai kỳ. Đáng lo ngại hơn, stress khi mang thai còn có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của cả người mẹ và thai nhi, đặc biệt là tình trạng béo phì.

Vì vậy, mẹ bầu không nên kìm nén cảm xúc, gây ức chế thần kinh, luôn giữ lối sống lành mạnh, lạc quan, ăn uống khoa học và ngủ đủ giấc để đảm bảo sức khỏe, đồng thời người thân trong gia đình cần thường xuyên chia sẻ, thăm hỏi để giải tỏa áp lực cho mẹ bầu. 

Thăm khám bác sĩ định kì

Ở phụ nữ béo phì sau khi xác định có thai nên đi khám sản khoa và dinh dưỡng để lên kế hoạch chăm sóc đặc biệt để có phác đồ điều trị kịp thời cũng như giám sát kỹ các chỉ số đường huyết, huyết áp, chức năng gan thận trong suốt thai kỳ. Thời gian 3 tháng đầu có nguy cơ say thai, sản phụ có thể được kê sử dụng các loại thuốc dưỡng thai, chống co thắt. Thời kỳ 3 tháng giữa và 3 tháng cuối nguy cơ tiểu đường thai kỳ, tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật nên sản phụ cần theo dõi thường xuyên và tuân thủ theo yêu cầu điều trị của bác sĩ.

Thực hiện kiểm tra nghiêm ngặt

Trong những lần thăm khám, mẹ bầu cần chủ động đề nghị được đo chiều cao một lần và cân nặng mỗi lần khám. Bên cạnh đó là thảo luận về mức tăng cân thực tế và phù hợp với tình hình cơ địa bản thân. Sàng lọc tăng huyết áp, protein niệu, tiểu đường loại 2, tiểu đường thai kỳ. Khuyến cáo siêu âm để xác định tuổi, khảo sát giải phẫu và sự phát triển của thai nhi. Đề nghị được ghi nhận cân nặng của mình trên biểu đồ để bác sĩ và người nhà chủ động nắm bắt tình hình.

Ngoài ra, mẹ bầu và gia đình cần có đặc biệt theo dõi sau sinh, luôn duy trì sự nghi ngờ cao đối với các biến chứng; tham khảo ý kiến bác sĩ về nguy cơ béo phì cho bản thân và trẻ sơ sinh, các lựa chọn kế hoạch hóa gia đình để đảm bảo sức khỏe cho mẹ và bé về sau.

Quản lý béo phì đòi hỏi các chiến lược kéo dài từ các chương trình y tế công cộng cho đến các can thiệp cá nhân về dinh dưỡng, hành vi hoặc phẫu thuật. Do đó, hiểu biết về quản lý béo phì trong thai kỳ là vô cùng quan trọng, và quá trình quản lý nên bắt đầu từ trước khi mang thai và tiếp tục trong giai đoạn sau sinh. Trong quá trình chăm sóc phụ nữ béo phì trong thai kỳ, bác sĩ sản phụ khoa và các chuyên gia chăm sóc sản phụ sẽ đảm nhận vai trò chính, nhưng cũng cần đến sự hỗ trợ từ các chuyên gia dinh dưỡng và các chuyên gia y tế khác tùy thuộc vào tình hình cụ thể.