Gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Khmer trong thời kỳ hội nhập

(NSMT) - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa phối hợp Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Công an và UBND TP. Cần Thơ tổ chức Hội nghị “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Khmer”. Hội nghị là diễn đàn quan trọng nhằm đánh giá thực trạng công tác bảo tồn văn hóa Khmer thời gian qua, đồng thời đề xuất các giải pháp tiếp tục gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh phát triển và hội nhập.

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đồng bào dân tộc Khmer là một trong những dân tộc thiểu số có dân số đông tại Việt Nam, với hơn 1,3 triệu người, cư trú tập trung tại khu vực Nam Bộ, nhất là vùng Đồng bằng sông Cửu Long như An Giang, Cà Mau, Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, TP. Hồ Chí Minh và Vĩnh Long. Đây là cộng đồng có lịch sử cư trú lâu đời, tạo dựng nên không gian văn hóa đặc sắc, giàu bản sắc, góp phần quan trọng vào sự phong phú, đa dạng và thống nhất của nền văn hóa Việt Nam.

Hiện khu vực Tây Nam Bộ có hơn 450 chùa Phật giáo Nam tông Khmer. Không chỉ là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo của cộng đồng, các ngôi chùa còn giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn, truyền dạy tiếng nói, chữ viết, lưu giữ thư tịch cổ, nghệ thuật dân gian, giáo dục đạo đức và duy trì các giá trị văn hóa truyền thống.

Nhiều lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer như Chôl Chnăm Thmây, Sene Dolta, Oóc Om Bóc, lễ Cúng Trăng, đua ghe Ngo… tiếp tục được duy trì rộng khắp tại các địa phương có đông đồng bào Khmer sinh sống. Nhiều loại hình di sản văn hóa của đồng bào Khmer đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia như nghệ thuật Dù kê Khmer Nam Bộ, nghệ thuật Rô băm, lễ hội Oóc Om Bóc, nghệ thuật trình diễn dân gian nhạc Ngũ âm, nghề làm cốm dẹp, nghệ thuật múa dân gian Khmer… Đây là cơ sở quan trọng để triển khai các hoạt động bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong giai đoạn hiện nay.

Phát biểu khai mạc hội nghị, bà Trịnh Thị Thủy - Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL khẳng định, trong tiến trình xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước luôn xác định văn hóa các dân tộc thiểu số là bộ phận hữu cơ của nền văn hóa Việt Nam; là nguồn lực nội sinh quan trọng, là di sản quý báu góp phần tạo nên sự phong phú, đa dạng, đậm đà bản sắc và thống nhất của nền văn hóa dân tộc.

Theo bà Trịnh Thị Thủy, đồng bào Khmer có truyền thống văn hóa đặc sắc với hệ thống chùa Phật giáo Nam tông, lễ hội truyền thống, nghệ thuật trình diễn dân gian, tiếng nói, chữ viết và kho tàng tri thức dân gian phong phú. Đây là những giá trị di sản quý báu cần được gìn giữ, bảo tồn và phát huy trong bối cảnh phát triển và hội nhập hiện nay.

Thời gian qua, việc thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác dân tộc, phát triển văn hóa, nhất là các chương trình mục tiêu quốc gia và đề án bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số đã góp phần mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều loại hình di sản được kiểm kê, phục dựng; các lễ hội, nghệ thuật truyền thống tiếp tục được duy trì; đời sống văn hóa của đồng bào Khmer từng bước được nâng cao.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều khó khăn, thách thức khi một số loại hình văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một; đội ngũ nghệ nhân ngày càng lớn tuổi; việc truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ còn gặp khó khăn. Cùng với đó, quá trình đô thị hóa, di cư lao động và tác động của kinh tế thị trường đang làm biến đổi không gian văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số nói chung và đồng bào Khmer nói riêng.

“Việc tổ chức hội nghị lần này có ý nghĩa quan trọng nhằm nhìn nhận, đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Khmer; đồng thời là diễn đàn để các bộ, ngành, địa phương, nhà khoa học, nghệ nhân, chức sắc tôn giáo và đại diện đồng bào Khmer trao đổi kinh nghiệm, đề xuất giải pháp phù hợp với thực tiễn”, bà Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh.

Phát biểu tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp - Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ cho biết, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội, TP. Cần Thơ hiện có 103 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 31 phường và 72 xã. Thành phố là địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, trong đó đồng bào Khmer có hơn 543.000 người, chiếm 14,11% dân số toàn thành phố.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, dân tộc Khmer là bộ phận không thể tách rời trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam anh em, có bề dày lịch sử, truyền thống đoàn kết, cần cù lao động và đời sống văn hóa đặc sắc. Những giá trị văn hóa truyền thống như tiếng nói, chữ viết, lễ hội, nghệ thuật dân gian, kiến trúc chùa chiền cùng các phong tục, tập quán tốt đẹp đã góp phần làm phong phú nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Hiện toàn TP. Cần Thơ có 120 ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer; trong đó có 2 ngôi chùa được xếp hạng di tích quốc gia là Chùa Khơ Leng (hay Kh'leang) và chùa Dơi, 9 ngôi chùa được xếp hạng di tích cấp thành phố. Thành phố có 6 nghệ nhân là người dân tộc thiểu số được phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân Nhân dân”, “Nghệ nhân Ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể; có 16 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 1 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ và 15 di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Năm 2025, TP. Cần Thơ đã tổ chức thành công Lễ hội Oóc Om Bóc - Đua ghe Ngo, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa của thành phố.

Những năm qua, các cấp ủy, chính quyền trên địa bàn thành phố đã triển khai đồng bộ, hiệu quả các chủ trương, chính sách về công tác dân tộc; quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, tạo điều kiện thuận lợi để đồng bào Khmer phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh trật tự và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND TP đề nghị các sở, ngành, địa phương tiếp tục quan tâm thực hiện tốt chính sách dân tộc; tăng cường đầu tư cho hoạt động văn hóa cơ sở; hỗ trợ công tác bảo tồn tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật truyền thống của đồng bào Khmer; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.