Giữ gìn lễ hội gần trăm năm của xóm chài Cần Thơ

(NSMT) - Ngày 2-3 (nhằm 14 tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026), hàng ngàn người dân và du khách đã tập trung về Miếu Bà Xóm Chài (phường Hưng Phú, TP Cần Thơ) để tham gia Lễ Cầu an (còn gọi là Tống phong, Tống ôn) - một trong những lễ hội dân gian đặc sắc của cư dân vùng hạ lưu sông Hậu. Cùng thời điểm, hàng trăm ghe, tàu, xuồng máy đuôi tôm tề tựu tại khu vực ngã ba Sông Cần Thơ - nơi tiếp giáp với Sông Hậu tạo nên khung cảnh rộn ràng, sôi động giữa mênh mang sông nước.

Lễ Cầu an (còn gọi là Tống phong, Tống ôn) là lễ hội truyền thống diễn ra từ ngày 12 đến 14 tháng Giêng âm lịch hằng năm. Theo các bậc cao niên địa phương, lễ hội đã tồn tại gần một thế kỷ, gắn liền với đời sống mưu sinh của cộng đồng ngư dân xóm Chài - những người sống dựa vào nghề chài lưới, dân gian quen gọi là nghề “bà cậu”.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, lễ hội vẫn được duy trì và ngày càng mở rộng quy mô. Năm nay, lễ hội được đánh giá thu hút đông đảo người dân và du khách trong, ngoài nước tham gia. Cờ hoa rực rỡ, tiếng máy ghe hòa cùng tiếng nói cười tạo nên bức tranh lễ hội sống động trên dòng sông hiền hòa của Cần Thơ.

Lễ cầu an không chỉ là một nghi thức tín ngưỡng đầu năm mà còn là biểu hiện sinh động của tình làng nghĩa xóm đậm chất Nam Bộ. Cứ đến mùng 10 tháng Giêng, người dân trong xóm lại tự giác tụ họp về miếu. Không ai phân công, không ai nhắc nhở, mỗi người tự chọn cho mình một việc phù hợp người quét dọn sân miếu, người chuẩn bị lễ vật, người làm tàu tống, người góp miếng thịt, con cá, cọng rau để lo bếp núc, nấu nướng đãi bà con đến phụ việc. Không khí rộn ràng, chan hòa ấy làm nên nét đẹp cộng đồng rất riêng, nơi tín ngưỡng hòa quyện với nghĩa tình.

Trước đây, lễ cầu an chủ yếu mang ý nghĩa văn hóa, tâm linh, gửi gắm ước mong mưa thuận gió hòa, làm ăn thuận lợi, gia đạo bình an trong năm mới. Tuy nhiên, những năm gần đây, lễ hội đã từng bước trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của TP. Cần Thơ trong những ngày đầu xuân. Du khách đến không chỉ để chiêm bái, cầu an mà còn để trải nghiệm không khí sinh hoạt cộng đồng mộc mạc, đậm bản sắc vùng sông nước.

Điểm nhấn đặc sắc nhất của lễ hội là nghi thức Tống ôn với hoạt động hạ thủy bè thủy lục. Bè được đóng và trang trí công phu, chất đầy lễ vật do người dân đóng góp, gửi gắm những ước nguyện đầu năm. Đến trưa 14 tháng Giêng, bè được diễu hành trên sông Cần Thơ trước khi đưa ra giữa sông Hậu để hạ thủy. Khi bè rời bến, hàng trăm ghe thuyền cùng hộ tống, tiếng hò reo vang dậy, tạo nên khung cảnh vừa linh thiêng vừa náo nhiệt. Theo quan niệm dân gian, nghi thức này nhằm tống tiễn những điều xui rủi, bệnh tật, tai ương của năm cũ, cầu mong một năm mới bình an, khỏe mạnh và sung túc.

Sau phần lễ chính, người dân và du khách tiếp tục hòa mình vào các hoạt động múa lân, té nước, vui chơi trên sông… Không khí hội xuân tưng bừng, đậm chất miền Tây, phản ánh tinh thần lạc quan, phóng khoáng của cư dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Ông Trần Văn Lộc - Trưởng Ban quản lý Miếu Bà Xóm Chài, cho biết lễ hội mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, làm ăn thuận lợi trong năm mới. Đồng thời, đây cũng là dịp tưởng nhớ công ơn tiền nhân khai khẩn đất phương Nam, bày tỏ lòng tôn kính đối với các vị thần linh che chở cho cộng đồng.

Chị Nguyễn Thị Minh Anh (du khách đến từ TP.HCM) chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên tôi tham dự lễ Cầu an tại Miếu Bà Xóm Chài và thật sự rất ấn tượng. Không khí trên sông khi hàng trăm ghe thuyền cùng diễu hành, hộ tống bè thủy lục ra giữa Sông Hậu rất náo nhiệt nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm. Tôi cảm nhận rõ nét văn hóa sông nước miền Tây - vừa gần gũi, vừa linh thiêng.”

Anh Lê Hoàng Phúc (phường Ninh Kiều, TP Cần Thơ) cho biết: “Năm nào tôi cũng tranh thủ đưa gia đình đến dự lễ Tống ôn. Đây không chỉ là dịp cầu bình an đầu năm mà còn để các con hiểu hơn về truyền thống của quê hương. Nhìn cảnh bè được hạ thủy giữa dòng sông, tôi thấy rất tự hào vì người dân vẫn giữ gìn được nét văn hóa gần trăm năm nay.”

Bạn Lương Xuân Diệu - Sinh viên Trường Đại học KHXH&NV - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: “Mình xem thông tin trên mạng xã hội nghe mọi người nói lễ Cầu an ở đây rất vui, người dân cùng nhau đồng lòng với nhau để tổ chức lễ hội. Điều đó đã gây ấn tượng với mình, nên mình đến đây để tìm hiểu và chia sẻ với mọi người. Mình thích nhất là phần diễu hành ghe thuyền và không khí té nước vui nhộn sau khi bè thủy lục được thả trôi. Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn rất vui tươi, đúng chất miền Tây. Mình sẽ giới thiệu cho bạn bè để năm sau cùng quay lại.”

Sau Tết Nguyên đán, nhiều địa phương tại Cần Thơ bước vào mùa lễ hội, song nổi bật vẫn là lễ Cầu an tại Miếu Bà Xóm Chài. Với không gian tổ chức trên sông cùng nghi thức độc đáo, lễ hội đã trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng của địa phương, thu hút ngày càng nhiều du khách tìm hiểu và trải nghiệm. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ hội còn góp phần bảo tồn giá trị văn hóa dân gian, quảng bá hình ảnh miền Tây sông nước đến bạn bè gần xa. Giữa nhịp sống hiện đại, việc người dân vẫn gìn giữ lễ hội suốt gần một thế kỷ là minh chứng cho sức sống bền bỉ của truyền thống và sự gắn kết cộng đồng.

Lễ hội cầu an tại Miếu Bà Xóm Chài vì thế không đơn thuần là một hoạt động tín ngưỡng đầu năm, mà còn là biểu tượng văn hóa độc đáo của miền sông nước Cần Thơ - nơi niềm tin, truyền thống và đời sống cộng đồng hòa quyện trong từng con sóng đầu xuân.

- Một số hình ảnh tưng bừng lễ cầu an đầu năm tại Miếu Bà Xóm Chài