Tắc động mạch thân nền - thời gian quyết định sự sống

(NSMT) -Ngày 10/3, TS-BS Trần Chí Cường, Giám đốc Bệnh viện (BV) Đột quỵ - Tim mạch Cần Thơ, cho biết nơi đây cứu sống nhiều trường hợp bị tắc động mạch thân nền.

Trước đó bệnh nhân A. (65 tuổi, quê ở Mỹ Khánh, Phong Điền, TP. Cần Thơ) đột ngột ngã quỵ, sau đó lơ mơ, yếu liệt tay chân liệt ½ người trái, yếu ½ người phải, liệt dây thần kinh số 7. May mắn của bệnh nhân được đưa vào Bệnh viện S.I.S Cần Thơ nơi cấp cứu chuyên khoa sâu về đột quỵ tim mạch chỉ sau gần 1 giờ khi có dấu hiệu khởi phát đầu tiên. Tại đây, bệnh nhân được chẩn đoán tắc nặng động mạch thân nền.

Sau khi được các bác sĩ Bệnh viện S.I.S Cần Thơ cấp cứu can thiệp nong bóng đặt stent giúp tái thông đoạn mạch máu bị tắc, chỉ can thiệp 1 ngày bệnh nhân này đã gọi biết nghe, mở mắt, thực hiện y lệnh chậm. Ngày thứ 2 sau can thiệp bệnh tỉnh, thực hiện được y lệnh, ½ người phải đã phục hồi, còn liệt ½ người trái tiếp tục được tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng.

Hiện, bệnh nhân được theo dõi tình trạng viêm phổi, bác sĩ tại khu hồi sức tích cực (ICU) dự kiến sẽ chuyển lên trại trong vài ngày tới.

Tương tự về triệu chứng phát bệnh, nam bệnh nhân N.V.X, nam (47 tuổi, quê ở Phụng Hiệp, Hậu Giang) cũng bị chóng mặt vả mồ hôi, đau đầu, nửa thân người dưới tê cứng, khó nói. Ngay sau đó, bệnh nhân được gia đình đưa đến bệnh viện S.I.S Cần Thơ để điều trị.

Sau khi có kết quả MRI khẳng định bị nghẽn tắc và hẹp động mạch thân nền, bệnh nhân X. ngay được đưa vào phòng can thiệp cấp cứu, chụp và nong hẹp động mạch. Can thiệp thành công, anh X. được ra viện sau 10 ngày điều trị, khả năng vận động phục hồi hoàn toàn, không yếu liệt tứ chi, khả năng nói phục hồi tốt.

Có thể thấy, các trường hợp trên cùng được chẩn đoán đột quỵ do tắc động mạch thân nền, song bên cạnh việc người bệnh được đưa đến bệnh viện đúng chuyên khoa có thể xử lý can thiệp cấp cứu đột quỵ thì chính yếu tố thời gian đã góp phần rất lớn giúp người bệnh thoát khỏi lưỡi hái tử thần.

TS.BS Trần Chí Cường – Giám đốc Chuyên môn Bệnh viện S.I.S Cần Thơ cho biết: “Đột quỵ do tắc động mạch thân nền là thể đột quỵ nặng nề nhất với nguy cơ tử vong và tàn phế cao nhất trong đột quỵ não, so với tắc động mạch cảnh trong nguy cơ tử vong 50%, tắc động mạch não giữa nguy cơ tử vong 30% thì tắc động mạch thân nền bên cạnh nguy cơ tử vong cao trên 90%, nếu may mắn qua khỏi nguy cơ tàn phế và đời sống thực vật kéo dài.

Trong trường hợp đột quỵ do tắc hoàn toàn động mạch thân nền một cách đột ngột cấp tính bệnh nhân sẽ có biểu hiện đột ngột té ngã, yếu liệt tứ chi, hôn mê, ngưng tim ngưng thở sau đó và có thể diễn tiến tử vong nếu không được cấp cứu ngưng tim ngưng thở kịp thời”.

Bác sĩ Cường cũng cho biết thêm, với những phương tiện chẩn đoán, điều trị đột quỵ hiện nay chúng ta đã điều trị thành công rất nhiều trường hợp tắc động mạch thân nền nhưng vấn đề quan trọng nhất đó chính là thời gian vàng! Đó là khoảng thời gian trước 4h30 từ khi vừa bị đột quỵ với chỉ định thuốc tan máu đông rTPA, và trước 6h với chỉ định lấy cục máu đông thông lại mạch máu.

Càng xa thời gian này cơ hội sống và phục hồi của bệnh nhân sẽ càng khó, dù người bệnh có được tái thông thành công lại mạch máu.

Bác sĩ Cường cũng khuyến cáo trong cộng đồng đừng chủ quan với các triệu chứng chóng mặt tư thế thường xuyên, nôn ói, nói khó nuốt khó, mất ý thức thoáng qua, tê yếu tứ chi thoáng qua nhất là với người lớn tuổi. Hãy chủ động bảo về sức khỏe bằng kiểm tra tầm soát bởi với những công nghệ hiện đại tại các mạch máu não có thể được nhìn thấy một cách dễ dàng mà không cần phải tiêm thuốc hay xâm lấn. Việc phát hiện sớm một động mạch thân nền bị hẹp nặng trên 90% thì việc điều trị cũng chủ động và an toàn hơn rất nhiều so với việc phát hiện một động mạch thân nền đã bị tắc.

Động mạch thân nền là nguồn nuôi quan trọng nhất của não bộ con người, cấp máu cho các trung tâm kiểm soát tim mạch, hô hấp, và các dây thần kinh sọ quan trọng điều khiển chức năng nói, nuốt, thăng bằng… do đó khi tắc động mạch thân nền nguy cơ tử vong cho bệnh nhân lên đến trên 90% nếu không được phát hiện sớm và cấp cứu ngay.

Tuy nhiên, triệu chứng sớm của tắc động mạch thân nền giai đoạn sớm (chưa tắc hoàn toàn) lại khá giống với “rối loạn tiền đình” với đau đầu, nôn ói, chóng mặt, mất thăng bằng, đi đứng loạn choạng, dễ chẩn đoán nhầm lẫn. Khi triệu chứng nặng hơn bệnh nhân sẽ có nói khó, nói đớ, nuốt khó, tê yếu tứ chi, hôn mê dần thì việc chẩn đoán khá dễ dàng nhưng lúc này bệnh đã nặng, điều trị càng khó khăn hơn.