Căn nhà gỗ quý trăm năm tuổi "độc nhất vô nhị" ở xứ biển Vĩnh Châu

Với tuổi đời trên 100 năm, nhưng ngôi nhà cổ tại thị xã Vĩnh Châu (tỉnh Sóc Trăng) vẫn giữ được sự hoàn hảo vốn có, trở thành điểm tham quan cho du khách gần xa.

Ngôi nhà gỗ quý có tuổi đời cả trăm năm nay tọa lạc ở khóm 6, Phường 1 (TX. Vĩnh Châu), quay mặt về hướng chính Bắc. Đây là căn nhà của dòng họ Lai có gốc ở Trung Quốc. Nhà có 5 gian, tường xây gạch, cột gỗ, mái ngói, nền lát gạch tàu với kiến trúc truyền thống của người Hoa.

Cổng vào nhà gỗ dòng họ Lai ở thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng.

Ông Lai Văn Thông (cháu cố đời thứ 4 của dòng họ Lai) cho biết: Nhà được xây dựng từ năm 1925, đến năm 1926 mới hoàn thành và được trùng tu vào năm 2014 vẫn giữ nguyên hiện trạng cũ. Nhà có chiều ngang 19,5m, hai bên hiên trước có cửa thông với 2 gian phụ dùng để nấu nướng, chứa hàng hóa. Hiện, 2 gian phụ này được các thế hệ con cháu đời thứ 8, 9 sử dụng. Nhà có đến 36 cột bằng loại gỗ căm xe, 4 bộ ván gỗ căm xe và cà chít và 4 chiếc đèn măng xông. Ngoài ra trong nhà còn có những bộ lư đồng, bình cổ, đồng hồ có tuổi cũng bằng tuổi ngôi nhà.

Toàn cảnh căn nhà nhìn từ bên ngoài.

Ở lối ra vào chính của căn nhà là tấm bảng để mấy chữ “Lai Hòa Lợi”. Hai bên là đôi câu đối “Hòa vi quý tiên vương chi đạo/ Lợi ư nhân hậu duệ tất xương” (Hòa làm quý là đạo của các vua đời trước/Lợi ở người đời sau chắc chắn được tốt đẹp). Ở các lối ra vào phụ cũng được trang trí bằng các cặp câu đối với nội dung giáo huấn con cháu, như: “Vi thiện tối lạc” (làm thiện là việc vui vẻ nhất), “Thi lễ truyền gia” (lấy kinh Thi và kinh Lễ truyền nếp nhà, Thi và Lễ là 2 trong bộ ngũ kinh của Nho giáo, thường được sử dụng chỉ về gia giáo). 

Bên trong sảnh chính nổi bật với những cây cột bằng gỗ quý.

Hai bên cửa sổ lại là các cặp câu đối ca ngợi cảnh thiên nhiên theo tính ước lệ cổ điển của văn học Trung Hoa: “Trúc bao tùng mậu” (tùng trúc tốt tươi), “Thủy nguyệt tùng phong” (trăng trong nước, gió lùa qua tùng). Đầy vách nhà trước được trang trí bởi các bức bích họa với chủ đề “điểu thú” mà chủ yếu nhất là vẽ các loài chim: từ phượng hoàng, khổng tước (công), trĩ, hạc đến uyên ương, anh vũ (vẹt), gà, vịt… rất sống động và các hình ảnh tái hiện nghề nghiệp như trồng lúa, làm muối, đánh bắt cá, trồng hành tỏi, trồng nhãn... mà con cháu nhiều đời nhà họ Lai ở Vĩnh Châu lấy làm nghề sinh sống.  

Cửa chính căn nhà.

Ông Lai Văn Tìa (58 tuổi)- cháu cố đời thứ 4 của người xây nên căn nhà tổ họ Lai hiện đang sống ở một chái nhà chia sẻ: Người xây căn nhà cổ này là bà cố của tôi. Tôi cũng không rõ tên họ của bà cố là gì, chỉ biết ông cố mất sớm, một mình bà cố tảo tần nuôi dạy 5 người con trai và tích lũy với quyết tâm xây dựng được căn nhà to đẹp cho con cháu sống quây quần bên nhau.

Bên ngoài hành lang

Theo giới thiệu của ông Lai Văn Tìa, gian trước nhà được sử dụng làm gian thờ với bàn thờ ở giữa thờ Quan Thánh Đế quân. Đây là bàn thờ trang trọng nhất ở nhà với các bao lơn được chạm khắc tỉ mỉ và thếp vàng. Ở giữa thờ chữ “Thần” với tượng thờ Quan Công ngồi trên ngai và hai tỳ tướng Quan Bình, Châu Thương đứng hầu hai bên. Biển hiệu đề trên gian thờ này cũng thật phù hợp là “Thiên Nam trình thụy” - tức là ở trời Nam trình ra điều tốt lành. Hai bàn thờ hai bên đều thờ tổ với chữ “Tổ” ở giữa và các câu đối xung quanh. Các bàn thờ này cũng được chạm khắc ở bao lơn. Gian nhà chính còn trưng bày các bộ ván ngựa gỗ, bàn ghế và các tủ thờ có niên đại đồng đại với căn nhà. Gian sau các bàn thờ được khéo léo bố trí đến 6 phòng ngủ. Hiện nay, các phòng này đều bỏ trống do con cháu đều đã có nhà riêng. Hiện ngôi nhà này dùng làm nhà thờ cúng Tổ tiên.

Ông Lai Văn Thông trước bàn thờ tổ tiên

Nói về dòng họ Lai của mình, ông Lai Văn Thông (77 tuổi) chỉ lên tấm bảng có tiêu đề “Họ Lai... cội nguồn lịch sử” cho biết: Thủy tổ gia tộc họ Lai tên là Thúc Dĩnh, người đời Xương (Thúc Dĩnh Công), con Chu Văn Vương Cơ Xương, em Chu Võ Vương đời Chu Trung Quốc (thế kỷ thứ 11 .TCN). Thời trai trẻ, Thúc Dĩnh Công phò Võ Vương phạt Trụ lập công, được Võ Vương phong tước, cấp đất tại Lai quốc (nước Lai), nay thuộc tỉnh Hà Nam (Trung Quốc). Sau khi chấp chính, Thúc Dĩnh Công thi hành đức chính, thương dân như con, phát triển  nông nghiệp Lai quốc ngày càng thịnh vượng, bá tánh an cư lạc nghiệp.

Chiếc bình này được cho là cả trăm năm tuổi.

Lỗ Chiên Công năm thứ tư (năm 538.TCN), Sở Linh Vương tiêu diệt Lai quốc. Hậu duệ Thúc Dĩnh Công lưu lạc khắp nơi, đa phần di cư đến các tỉnh miền nam Trung Quốc. Để tưởng niệm công ơn Thúc Dĩnh Công, thần dân Lai quốc lấy tên nước làm họ tộc. Họ Lai khởi nguồn từ đó. 

Ông Lai Văn Thông cho biết thêm, theo tấm bảng cội nguồn dòng họ treo trang trọng trong nhà, ông Tổ của ông là Lai Nham Chiếu, vì tìm đất lập nghiệp, từ thôn Tế Mỹ, làng Kỳ Mỹ, bến Kỳ Lân, huyện Hải Phong, tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc), vượt muôn trùng sóng gió đến Việt Nam và trụ tại Vĩnh Châu, cho đến nay đã qua 9 đời, con cháu có khoảng ngàn người, chủ yếu cư ngụ tại Vĩnh Châu.

Hiện nay, ngôi nhà làm bằng gỗ quý của dòng họ Lai ở Vĩnh Châu đã trở thành điểm đến của  nhiều người trong và ngoài nước. Ai cũng trầm trồ không chỉ ngôi nhà có tuổi trăm năm vẫn còn nguyên vẹn mà còn vì bàn tay khéo léo, tài hoa của những người thợ đã tạo nên nhiều tác phẩm nghệ thuật tuyệt mỹ trang trí cho ngôi nhà càng trở nên đẹp hơn, ấn tượng hơn...